·

zapowiedzi

Rodowicz - Teatr - Droga

sierpień 2022

Tomasz Rodowicz (ur. 1951), aktor, reżyser, współzałożyciel i główny organizator Teatru CHOREA, wcześniej współpracujący przy projektach Jerzego Grotowskiego, a następnie przez wiele lat związany z Ośrodkiem Praktyk Teatralnych „Gardzienice”,  jest jedną z najważniejszych postaci polskiego teatru poszukującego i niezależnego. Jego własna opowieść o twórczej drodze, którą przebył, tworzy fascynującą  historię twórczego życia i przemian teatru, kultury i społeczeństwa polskiego minionego półwiecza. Rodowicz, cały czas niezwykle aktywny na teatralnej drodze, patrzy na swoje życie i doświadczenia swojego pokolenia z dzisiejszej perspektywy, podejmując krytyczną analizę ich ciemnych aspektów, ale też wydobywając takie wartości, których współczesności zdaje się szczególnie brakować.

 

Książka […] składa się przede wszystkim z zapisów rozmów, jakie przeprowadziliśmy od maja do czerwca 2021 roku z Dariuszem Kosińskim. Namówiony przez niego opowiadałem przez kilka godzin w kolejnych dniach późnej wiosny i nadciągającego lata o swoim życiu, przede wszystkim, choć nie tylko, teatralnym. Do zapisów tych dołączyliśmy kilka tekstów publikowanych już wcześniej (wywiady i felietony), a także kilka zespołów nigdy niepublikowanych zapisków. W efekcie powstała historia, którą ośmielamy się prezentować w tej książce, wciąż z lękiem, bo nie wiem, czy okaże się na tyle ważna i ciekawa, by ją czytać.

[…]

Nie ma w naszych rozmowach wątków osobistych, chociaż wszystko jest skrajnie osobiste. Nie ma prób korygowania historii, bo ta historia jest jedyną prawdziwą, czyli moją własną. Ludzie przywoływani w tych wielogodzinnych seansach nie są takimi, jakimi byli dla siebie. Są w nich takimi, jakim byli dla mnie, wtedy gdy się spotykaliśmy, gdy pracowaliśmy, gdy zmieniali moje życie lub gdy ja zmieniałem ich. Daty nie mają znaczenia, bo jedynym czasem jest kompulsywny czas pamięci: wielośladowy, pokręcony i zapętlony w zapisanych fałdach mojego mózgu i ciała. […]

Nie chciałem pisać historii żadnego teatru, relacjonować pokoleniowych transgresji czy kulturowych rewolucji nieprawdopodobnych czasów, w które zostałem bez pytania wrzucony. Opowiadałem wyłącznie własną historię, próbowałem odtworzyć trasy swojej własnej podróży przez teatr i życie.

 

Tomasz Rodowicz, fragment wprowadzenia do książki

Dwa życia Yana. Historia Jana Majznera-Michalskiego
 

październik 2022

Yan Michalski, „wielkie nazwisko kultury brazylijskiej”, urodzony w 1931 roku w Częstochowie jako Jan Majzner, w Brazylii stał się jednym z najważniejszych krytyków teatralnych XX wieku. W czasach dyktatury wojskowej krytycznie przyglądał się interwencjom organów władzy w brazylijską produkcję artystyczną. Nigdy nie zabrakło mu odwagi, by głośno mówić o nadużyciach ze strony aparatu cenzury. 
Polskę opuścił po drugiej wojnie światowej, podczas której stracił całą najbliższą rodzinę. Po przybyciu do Rio de Janeiro o swoim dzieciństwie mówił mało i niechętnie. W jednym z wywiadów na pytanie dziennikarza dotyczące jego wojennych losów Yan odpowiedział zwięźle: „Moje dzieciństwo było podobne do tego opisanego przez Annę Frank”. Również od najbliższych mu przyjaciół i współpracowników można do dziś usłyszeć co najwyżej jedno krótkie zdanie: „Yan musiał ukrywać się w szafie”. Dopiero niedawne odkrycie korespondencji wysyłanej z częstochowskiego getta przez jego matkę pozwala zapoznać się z okresem jego dzieciństwa. Historia wojennych losów Yana, odkryta trzydzieści lat po jego śmierci, daje nowe spojrzenie na jego brazylijską twórczość.

Most zbudowany z pamięci.
Wcielona pamięć, świadectwo i przekaz
w pracy Jerzego Grotowskiego

marzec 2023

Wydana w roku 2015 książka Dominiki Laster to wersja jej doktoratu obronionego w roku 2010 na New York University pod opieką Richarda Schechnera. Autorka podejmuje w niej tematy, które zarówno we współczesnej humanistyce, jak i w badaniach nad praktyką i myślą Jerzego Grotowskiego były w minionych latach jednymi z najważniejszych i najpopularniejszych. Tym dziwniejsze wydaje się, że książka Dominiki Laster, obecnie wykładowczyni na University of New Mexico, nie spotkała się w Polsce z większym odzewem i praktycznie pozostaje nieznana. Tymczasem prezentowane w niej analizy i interpretacje dotyczące rozumienia pamięci (a właściwie – ciała-pamięci) w pracach teatralnych Grotowskiego i w okresie Sztuki jako wehikułu, stanów czuwania (tu analiza pracy Jacka Zmysłowskiego), czy wertykalności i przekazu (a więc pojęć kluczowych dla ostatniej fazy poszukiwań polskiego artysty) stanowią z jednej strony wiodące tematy refleksji nad jego dorobkiem, z drugiej – także dzięki metodologicznemu i teoretycznemu zapleczu badaczki (uczennicy nie tylko Schechnera, ale także Diany Tylor i Josepha Roacha) otwierają ją szeroko na zagadnienia interesujące współczesną humanistykę. Publikacja tej książki stanowi więc swoiste nadrobienie ważnej zaległości a zarazem akt przekroczenia niewidzialnej, ale mocno wyczuwalnej granicy między polskimi a zagranicznymi badaniami nad twórczością i poszukiwaniami Jerzego Grotowskiego. Granicę tę będziemy się starali znieść także w kolejnych publikacjach planowanych przez „żywosłowie”.