·

zapowiedzi

Pictures of the Pandemic: An Album of Voices

15 maja 2021

Wiosną 2020 roku wraz z całą gospodarką i życiem społecznym zostały zamknięte także teatry i inne ośrodki sztuk przedstawieniowych. Otwarto je
ponownie na kilka miesięcy w czerwcu. Ten krótki okres przed kolejnym lockdownem, rozpoczętym w listopadzie 2020 był nie tylko czasem prób
nadrobienia straconych miesięcy, ale tez okresem intensywnych dyskusji i prób poddania refleksji tego, co pandemiczne zamknięcie i przejście do działalności zdalnej znaczyło dla teatru i kultury. Chociaż od tamtego czasu minęło wiele miesięcy, a nadzieje, że wiosenne zamknięcie będzie jedynym, okazały się płonne, choć dzisiejsza sytuacja z pewnością jest pod wieloma względami odmienna niż ta z roku 2020, publikujemy w formie e-booka w języku angielskim zapis kilku ważnych dyskusji publicznych, jakie odbyły się w sierpniu i wrześniu 2020 w polskim środowisku teatralnym. Książka w formie i treści nawiązuje do charakteru spotkań: atmosferę braku stabilności i niepewności jutra, w jakiej odbywały się dyskusje, odzwierciedlają decyzje redakcyjne o publikacji zapisu i ograniczenia ingerencji w język i formę wypowiedzi do niezbędnego minimum. Wydając e-book z możliwością druku na życzenie, postanowiliśmy pozostawić czytelnikom decyzję, czy i w jaki sposób rzeczywistość on-line i toczące się w niej dyskusje mogą i powinny materializować się off-line.


Pierwsza z publikowanych dyskusji odbyła się pod koniec sierpnia w ramach Festiwalu „Retroperspektywy” organizowanego w Łodzi przez Stowarzyszenie Teatralne „Chorea”. Pozostałe to cztery dyskusje panelowe, które odbyły się we wrześniu w formule on-line w ramach showcase’u „Generation After” Nowego Teatru w Warszawie. Łączy je nie tylko temat pandemii, ale też międzynarodowy kontekst i język angielski, którym się w ich trakcie posługiwano. Niezależnie od składu uczestniczek i uczestników, dyskusje te stanowią próbę uchwycenia i zamknięcia w tytułowych obrazach polskiego doświadczenia zderzenia pandemii i sztuk przedstawieniowych przed międzynarodową publicznością. Ten kontekst wytwarza swoisty wewnętrzny dystans, który pozwala spojrzeń na polską sytuację z innej, szerszej perspektywy, wprowadzanej także (w przypadku dyskusji łódzkiej) przez osoby o odmiennym niż polskie doświadczeniu. Choć zanurzone w konkretnej sytuacji należącej częściowo do przeszłości, dyskusje te stanowią znakomity i inspirujący materiał do własnego zmierzenia się z pytaniem, które mimo wszystko pozostaje zasadnicze: jakie jest miejsce i zasadnicza potrzeba żywych sztuk przedstawieniowych w świecie, który został zmuszony do przejścia na formułę komunikacji zdalnej.


W dyskusjach wzięli udział między innymi: Olena Apczel, Mario Biagini, Piotr Gruszczyński, Anna Karasińska, Marta Keil, Dariusz Kosiński, Agnieszka Kryst, Tomasz Majewski, Romana Nagabczyńska, Anna Nowak, Grzegorz Reske, Thomas Richards, Tomasz Rodowicz, Maciej Rożalski, Richard Schechner, Anna Smolar, Zofia Smolarska, Agnieszka Sosnowska.

Nawozy sztuczne dla starców i młodzieży

29 maja 2021

Tadeusz Nyczek, znany krytyk teatralny i literacki, pisarz, kierownik literacki teatrów (m.in. Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie 1992–1997 i 1998–1999; Narodowego Starego Teatru w Krakowie, 220–2004; Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie – od 2011), jest dla wielu prawdziwą legendą i niekłamanym autorytetem, choć jego autoironiczna i unikająca nadmiernie wielkich słów postawa wymyka się ciężarowi tych słów. Kiedyś bojowy sojusznik teatru studenckiego, autor kultowej książki Pełnym głosem (1980), twórca własnego stylu krytycznoteatralnego i autorskiej odmiany recenzji teatralnej, reprezentuje to, co najlepsze w inteligenckim myśleniu i praktykowaniu teatru.


Trudne do jednoznacznego uchwycenia, a przecież tak ważne dla polskiej kultury, owo inteligenckie myślenie prezentuje od lat jako stały współpracownik miesięcznika „Dialog”. Na jego łamach, pod nagłówkiem „Nawozy sztuczne” publikuje – jak sam pisze – „felietony niefelietony, pseudoopowiadania, nibyeseiki, malowane literami portrety i ułamki wspomnień podbarwionych fabularną fantazją”. Ich pierwszy zbiór – Nawozy sztuczne dla artystów i sprzątaczek – ukazał się w roku 2015. Sześć lat później ukazuje się owych ożywczych nawozów zbiór kolejny, tym razem przeznaczony dla „młodzieży i starców”. Dlaczego dla nich? Tadeusz Nyczek wyjaśnia już na wstępie: „Otóż jak wskazują badania, czegoś takiego jak wiek średni, czyli pośredni, zwyczajnie nie ma. Starców jest mnóstwo, podobno coraz więcej. Młodzież zaś tak długo czuje się młodo, dopóki całkowicie nie stetryczeje. Oznacza to, że książeczka ta jest właściwie dla wszystkich, niezależnie od wieku”.


Nawozy sztuczne… to książka tylko w niewielkiej części poświęcona teatrowi. A jednak jest sceną, na której w wielości tematów, przypomnień, obrazów, refleksji, smutnych żartów i gniewnych pomrukiwań, ożywa świat, który tak wielu chciałoby dziś unieważnić, ośmieszyć i unieobecnić. Teatr kulturalnego miasta w jego najlepszym wydaniu, znowu rozgrywający swoją arcyludzką tragikomedię wbrew wszelkiej maści Edkom.

Sprawiedliwość 1968-2018

czerwiec 2021

Sprawiedliwość to tytuł przedstawienia na podstawie scenariusza Michała Zadary i Nawojki Gurczyńskiej, które miało premierę w warszawskim Teatrze Powszechnym im. Zygmunta Hübnera 10 marca 2018 roku, dokładnie pół wieku po wydarzeniach Marca 1968. Jego tematem jest wypędzenie obywateli polskich pochodzenia żydowskiego, dla którego pretekstem stały się protesty studentów i intelektualistów przeciwko komunistycznym władzom, wywołane zdjęciem z afisza Teatru Narodowego Dziadów Adam Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka. Czworo aktorów (Ewa Skibińska, Barbara Wysocka, Arkadiusz Brykalski i Wiktor Loga-Skarczewski) przeprowadzało na scenie proces śledczy, który miał odpowiedzieć, czy i kogo można postawić przed sądem, oskarżając o współudział w wygnaniu polskich Żydów. Teatralne dochodzenie było odbiciem i wynikiem śledztwa, które we współpracy z historykami i prawnikami Michał Zadara przeprowadził w trakcie prac nad przedstawieniem. Ich rezultat stanowiło oficjalne zgłoszenie o możliwości dokonania przestępstwa, prezentowane na scenie. Zapowiedź jego oficjalnego zgłoszenia puentowała przedstawienie. Po dwóch latach od premiery Michał Zadara wraz ze współpracownikami dokończył pracę nad ostateczną formą tego zgłoszenia. Nie złożył go jednak w prokuraturze, zdając sobie sprawę, że wobec obecnego stanu polskiego wymiaru sprawiedliwości byłby to akt mogący potencjalnie przynieść efekty dalekie od tytułowej, oczekiwanej sprawiedliwości. Zamiast do prokuratury trafiło do książki, którą we współpracy z Teatrem Powszechnym i założoną przez Michała Zadarę grupą CENTRALA postanowiło opublikować żywosłowie.


Na tom Sprawiedliwość składają się scenariusz przedstawienia, zgłoszenie o możliwości popełnienia przestępstwa oraz dyskusja z udziałem Michała Zadary i zaproszonych prawników na temat prawno-politycznych kontekstów wyników całego projektu.